Tuổi già - Tối giản ?
Có lần, ngồi nhìn mấy bức tranh của Donald Judd. Mấy cái khối vuông xếp ngay hàng thẳng lối, màu sắc lạnh tanh, mượt mà đến phẳng lỳ. Người ta gọi đó là tranh Tối Giản. Người ngỡ ngàng lướt qua nhanh, kẻ gật gù như đang ngộ ra một thứ chân lý gì đó.
Thứ chân lý của nguời có tuổi toan về già? Sống tối giản?
Có lần, nói chuyện với ông bạn già đã 80:
Thường thì ai cũng quan niệm sống "tối giản" khi về già là sống chậm lại, thu mình nhỏ lại cả vật chất lẫn tinh thần, thu vén lại những sở thích, như câu lôi thôi rẳc rối. Chỉ giữ lại cái tối thiểu cần thiết cho mình và gia đình, mặc kệ cuộc đời đi vì con người ngàn năm nữa nó vẫn thế. Quên hết đi. Đừng suy nghĩ gì nữa.
Nhưng, lại nhưng.
Tối giản cũng không phải là cắt bỏ cho trống rỗng buồn tênh, mất cả âm thanh, màu sắc, hương vị của cuộc sống, hoặc coi đời như xong, cuộc tình như chấm hết. Tối giản khi về già chỉ là buông đi cái mình từng tưởng nó là quan trọng. Giống như một cuộc giải tỏa cho tử tế, cho sạch mọi nợ nần còn vướng mắc.
Một người muốn giải tỏa đúng nghĩa, là người biết ngồi xuống, thở đều, thả lỏng, và nhẹ nhàng tiễn những thứ không cần giữ rời khỏi mình. Không cần căng thẳng, không cần ép uổng. Đó là một hành động tối giản, loại bỏ những mưu toan vô nghĩa để giữ cho cơ thể đầu óc thông thoáng.
Hội hoạ tối giản cũng vậy.
Khi Sol LeWitt vẽ những đường kẻ thẳng tắp, ông đâu có nghĩ mình đang “làm nghệ thuật đỉnh cao” hay điều gì ghê gớm. Ông chỉ đang dọn dẹp những ồn ào, những chi chít loạn xạ của cảm xúc dư thừa, để chừa lại một khoảng không cho con người được… thở.
Ông bạn già hay tiếu lâm bụng bự cười bảo:
Muốn hiểu tối giản thì về nhà, ngồi vào bồn cầu, tắt điện thoại, cắt mạng xã hội, chỉ lo đi ị cho thật tử tế. Khi bước ra, nhẹ người, nhẹ lòng, lúc đó biết ngay tối giản là gì.
Mình cười ngất ... Nhẹ bụng thì có thật nhưng chẳng ai cho đó là một tác phẩm nghệ thuật trong sáng. Dù thế kỷ trước có anh nghệ sĩ (quên mất tên) đã từng đem chất thải của mình đóng hộp để làm thành tác phẩm, bán rất đắt và được lịch sử ghi tên đặt trong bảo tàng.
Quá cao siêu!
Nhưng là khi anh ta còn trẻ.
Dĩ nhiên "Tối giản" ở tuổi già cũng không dành cho những ai còn hám danh, cố gắng phô trương, giải thích dài dòng về cuộc đời minh khi đã về chiều? Khi đã gần xuống lỗ!
Cũng không dành cho những ai còn vội vàng thể hiện đua chen ngôi thứ, chiếu trên chiếu dưới...
Bạn thấy đó, "tối giản" đôi khi không cần triết lý gì cao siêu. Chỉ cần một lần ngồi xuống, nhìn thẳng vào những điều mình từng tưởng là quan trọng, để biết buông bỏ cho nhẹ lòng.
...
Pha tách cà phê sáng nay, ngồi balcon nhìn bầu trời xanh mâý trắng với ánh bình minh rực đỏ thẳng tắp cuối chân trời. Ngay lúc này, tức khắc, trông như một bức tranh tối giản đẹp lung linh. Và cảm thấy yêu thương cuộc đời này vô vàn.
SG 6/8/26
PN Tối Giản 1
